Seksueel geweld

Wat

Seksueel geweld omvat iedere vorm van ongewenst seksueel contact. Dat kan gaan van ongewenste aanrakingen of zoenen tot verkrachting.

 

Vormen

De wet onderscheidt twee vormen van seksueel geweld: verkrachting en aanranding van de eerbaarheid.

Men spreekt van “verkrachting” bij seksuele penetratie zonder toestemming van het slachtoffer. Alle vormen van penetratie vallen daaronder: met de penis, met de tong, met de vingers of met een voorwerp. Ook binnen een relatie of huwelijk kan er sprake zijn van verkrachting.

Wanneer iemand gedwongen wordt tot het plegen van seksuele handelingen dan spreekt men van “aanranding van de eerbaarheid”. Seksueel getinte opmerkingen vallen hier echter niet onder.

Alle vormen van seksueel geweld zijn ernstig en strafbaar. Hoewel slachtoffers vaak met schuldgevoelens kampen, is het belangrijk om te weten dat de verantwoordelijkheid altijd bij de dader ligt. Het zogezegde “uitlokken” is een fabel. Zelf al was je onder invloed, zelfs al heb je je niet verdedigd of heb je niks gezegd, zelfs al heb je geflirt en ongeacht jouw kledij, zolang je niet uitdrukkelijk toestemming geeft, gaat het over verkrachting. Niemand “verdient” seksueel geweld of vraagt erom.

 

Cijfers

Eenduidige prevalentie cijfers voor seksueel geweld zijn niet voorhanden. Afhankelijk van de onderzoekspopulatie (klinische steekproef of een bevolkingssteekproef), de meetperiode (levensloop of laatste 12 maanden) en de manier waarop seksueel geweld gedefinieerd wordt, verkrijgt men grote verschillen in prevalentie cijfers.

Gezien de gevoeligheid van het thema dient men ook steeds rekening te houden met de angst en schaamte die gepaard gaan bij slachtoffers, en vooral bij mannen, om dit soort van geweld te rapporteren. We moeten de beschikbare cijfers van geweld dus steeds met enige voorzichtigheid interpreteren.

De Wereldgezondheidsorganisatie rapporteert dat 6% tot 59% van de vrouwen ooit in haar leven het slachtoffer wordt van seksueel geweld gepleegd door de partner.

Cijfers over ervaringen met seksueel geweld in de kindertijd variëren van 1% tot 21%.

Cijfers uit internationaal onderzoek waarvan de sociaal culturele context dichter bij ons aansluit, komen van een recente Nederlandse bevolkingsstudie.

Een derde van de vrouwen en één op twintig mannen tussen 15 en 70 jaar rapporteert ooit in haar/zijn leven seksueel geweld meegemaakt te hebben. Twaalf procent van de vrouwen en bijna drie procent van de mannen werd ooit verkracht.

Uit een specifieke bevolkingsstudie bij Nederlandse jongeren tot 25 jaar blijkt dat 18% van de meisjes en 4% van de jongens ervaring had met ongewenst seksueel contact.

Recent onderzoek naar ervaringen met geweld bij 2014 vrouwen en mannen in België rapporteert dat 0.8% van de mannen en 5.6% van de vrouwen het slachtoffer werd van seksueel geweld sinds de leeftijd van 18 jaar. De prevalentie van seksueel geweld voor de leeftijd van 18 jaar ligt iets hoger: 8.9% van de vrouwen en 3.2% van de mannen werd voor de leeftijd van 18 jaar het slachtoffer van seksueel geweld.

 

Gevolgen

De gevolgen van seksueel geweld kunnen verschillen van persoon tot persoon. De gevolgen zijn doorgaans groter naarmate:

  • De afhankelijkheidsrelatie tot de pleger groot is (bijvoorbeeld een ouder, leerkracht, verzorger, hulpverlener of leidinggevende).
  • De duur en de frequentie van het seksuele misbruik hoog is.
  • De seksuele handelingen ingrijpend zijn.
  • Er geweld en/of dwang door de pleger is toegepast.
  • Het slachtoffer jonger is toen het misbruik begon.
  • Er sprake is van een of van meerdere plegers.
  • De omgeving het slachtoffer niet gelooft of de schuld bij het slachtoffer legt.

Misbruik kan op korte en lange termijn psychische en lichamelijke gevolgen hebben en gevolgen voor sociale contacten en intieme relaties. Inzicht in de gevolgen van seksueel misbruik kan helpen om gevoeliger te worden voor signalen die kunnen wijzen op actueel of voormalig misbruik.

Angsten en fobieën
Angst beheerst het leven van de persoon die seksueel wordt mis­bruikt.

Schuld en schaamtegevoelens
De meeste slachtoffer leggen de verantwoor­delijk­heid voor wat is gebeurd bij zichzelf. Deze gevoelens worden vaak gevoed door reacties van de pleger, omgeving en maat­schappij.  Schuld- en schaamtege­voelens dragen bij aan het ontwikkelen van een negatief zelf­beeld.

Moeilijk grenzen kunnen trekken
Seksueel misbruik betekent voor slachtoffers dat ze consequent moeten ervaren dat hun grenzen worden overschre­den. Soms gebeurt het onder forse dreigementen en chantage, soms wordt het slachtoffer 'beloond'. Veel slachtoffers hebben in hun verdere leven moeite met het kunnen aangeven van de eigen grenzen en gevoelens.

Problemen met lichaamsbeleving, intimiteit en seksualiteit
Voor veel slachtoffers is het moeilijk of onmogelijk om te genieten van hun eigen lichaam. Het aanraken van het eigen lichaam of (onverwacht) aangeraakt worden kan een groot probleem zijn. Bij veel slachtoffers is een aversie tegen seksualiteit ontstaan. Maar er zijn ook slacht­offers die juist heel seksueel gericht zijn en hun lichaam soms let­terlijk aanbieden: seksualiteit is voor hen de manier die ze kennen om 'aandacht' te krijgen en zich 'gewaardeerd' te voelen.

Dissociatie
Een reactie op misbruik kan zijn dat men afstand neemt van het eigen lichaam en gevoel om zo de onverdraaglijke inbreuken op hun waardigheid en lichamelijke en psychische integri­teit niet te voelen. Er ontstaat dan een schei­ding tussen gevoel en lichaam en tussen gevoel en verstand. Men splitst zich af in verschillende bewustzijns­toestanden, treedt uit of brengt zichzelf in trance en 'is er niet meer echt zelf bij'.

Automutilatie
Het zichzelf verwonden kan de functie hebben om, wanneer men niets meer voelen kan (bijvoorbeeld als gevolg van dissociatie), toch nog iets te voelen.

Lichamelijke gevolgen
Misbruik kan ook lichamelijke gevolgen hebben: ontmaagding, kneuzingen en inscheuringen rond vagina of anus, gynaecologische klachten, urineweginfec­ties, of geslachtsziekten. Misbruik kan ook leiden tot zwangerschap, waardoor het slachtoffer vaak dubbel getraumatiseerd raakt.

 

Meer informatie

Voor meer informatie of voor hulp zie www.seksueelgeweld.be.