Ouderenmis(be)handeling

 Wat?

Onder mis(be)handeling van een ouder persoon verstaan we al het handelen of nalaten van handelen van al degenen die in een persoonlijke en/of professionele relatie met de oudere staan, waardoor de oudere persoon (herhaaldelijk) lichamelijke en/of psychische en/of materiële schade lijdt dan wel vermoedelijk zal lijden en waarbij van de kant van de oudere sprake is van een vorm van gedeeltelijke of volledige afhankelijkheid. (COMIJS e.a. 1996 ).

De Verenigde Naties vinden de term ‘bejaarden’ denigrerend en prefereren ‘ouderen’. Om de doelgroep af te bakenen en zo onderzoek mogelijk te maken, wordt de onderleeftijdsgrens meestal op 55 jaar gelegd. Dit is uiteraard niet om bepaalde mensen als oud te bestempelen, maar is enkel bedoeld om de bestaande diensten en hulpverleningskanalen toegankelijk te maken voor deze slachtoffers.
Ook de niet-bewuste handelingen of het nalaten van handelingen die de oudere verdriet, pijn of kwaad berokkenen, worden meegeteld, vandaar de term mis(be)handeling.


Cijfers

Internationale cijfers van de Verenigde Naties geven een prevalentie aan van 3 à 8 procent. Die slachtoffergroep groeit aan tot 1 op 5 (20 %) bij kwetsbare ouderen. Opvallend is wel dat noch geslacht, noch de leeftijd invloed hebben op de cijfers.
De enige nationale prevalentie-cijfers voor België maken slechts een schatting van het fenomeen en dateren uit 1998.  Toch spreken de cijfers s uit de studie “Geweld en onveiligheidsgevoelens bij ouderen” (Vandenberk, Opdebeeck & Lammertyn, 1998) boekdelen. In deze studie wordt gesteld dat één op de vijf ouderen, ofwel 20%, ooit het slachtoffer wordt van mishandeling.
 
Ook stellen zij vast dat 28,1 % van vrouwen boven de zestig, maakt een vorm van mishandeling mee. Psychologische mishandeling komt verreweg het meest voor (23,6%).  (2)

Vormen

De vormen van ouderenmis(be)handeling die algemeen worden onderscheiden zijn:

  • Psychische, verbale agressie. Dit is de meest voorkomende vorm en ontstaat vanuit de frustratie van de pleger. Voorbeelden zijn o.m. schelden, pesten, negeren, chanteren, bedreigen...
  • Fysiek: slaan, schoppen, duwen e.d., maar ook het verkeerd of overmatig toedienen van medicijnen.
  • Verwaarlozing, zowel op lichamelijk (vb. voedsel, kledij) als op geestelijk vlak (isoleren, negeren). De grens met vereenzaming is hier vaag en subjectief. Er wordt onderscheid gemaakt tussen passief, niet intentioneel en actief, doelbewust gedrag.
  • Financiële uitbuiting: rekeningen plunderen, te veel aanrekenen, voorschot erfenis of giften eisen.
  • Schending van de rechten: beperken van de vrijheid, schenden van de privacy of het briefgeheim, iemand isoleren of net nooit alleen laten.
  • Seksueel: dit aspect blijft vaak buiten beeld omdat in onze maatschappij de opvatting leeft dat ouderen hier niet het slachtoffer van kunnen zijn. Het gaat dan over het gedwongen worden om pornografische materialen te bekijken, maar ook over aanranding, verkrachting of andere gedwongen seksuele handelingen.

Wanneer de intentie voor de mishandeling ontbreekt, spreken we vaak over ‘ontspoorde zorg’. Door oververmoeidheid of frustratie van de mantelzorger ontspoort de goedbedoelde verzorging en evolueert onbewust naar geweld.

 

Gevolgen

Door de mis(be)handeling wordt het gehele welzijn aangetast, zowel van de oudere als van de mantelzorger. Het geweld laat diepe littekens na, dus is snelle hulpverlening aangewezen.
Het Vlaams Ondersteuningscentrum Ouderenmis(be)handeling heeft in samenwerking met de VUB een risicotaxatie-instrument ontwikkelt voor hulpverleners. Gezien dit een moeilijk te detecteren probleem is, hoopt de VOO met dit instrument de hulpverlener te ondersteunen in het evalueren van de situatie. 
 

Meer informatie

Voor specifieke informatie en hulp kan je terecht op www.meldpuntouderenmishandeling.be, voor algemene hulp kan je op deze site terecht, zie de rubriek waar kan je terecht.

Het meldpunt in Brussel kan je bereiken op www.home-info.be of op het nummer 02 511 91 20.

(1) http://www.vub.ac.be/wetenschapswinkel/publicaties/2006-2007/thesis_BWauters_ZIJN.pdf
(2) http://www.weliswaar.be/modulefiles/magazines/118-vrijwilligersbeleid/pdfs/welzijn-in-cijfers-ouderenmisbehandeling.pdf