Geweld in de hulpverleningsrelatie

  

Wat?

Misbruik door hulpverleners wordt ook GrensOverschrijdend Gedrag (GOG) genoemd. Iedereen die een professionele vertrouwensrelatie aangaat, kan te maken krijgen met vertrouwens- en machtsmisbruik door een hulpverlener, zowel mannen als vrouwen, kinderen, jongeren of ouderen, laag- of hoogopgeleiden.


Cijfers

Uit onderzoek blijkt ongeveer 10 % van de professionelen zich al aan dergelijk gedrag te hebben bezondigd, terwijl de recidivismegraad maar liefst 50 % bedraagt. Oftewel, van de hulpverleners die zich schuldig maken aan misbruik
doet de helft het vaker. Het merendeel betreft mannen, maar ook vrouwelijk grensoverschrijdend gedrag komt voor. Meestal zijn de plegers ouder dan hun slachtoffer en nemen zij het initiatief ter bevrediging van de eigen emotionele en seksuele behoeften. Vaak bezondigen ze zich aan therapeutische rationalisaties om hun gedrag te vergoelijken.


Vormen

Er is een heel scala aan handelingen binnen GOG:

  • Erotiserend en seksueel getint gedrag
  • Onnodig aanraken
  • Onnodig uitkleden
  • Onnodig uitwendig en inwendig onderzoek
  • Aanranding
  • Verkrachting
  • ...

 

Gevolgen

Seksueel grensoverschrijdend gedrag is niet alleen onprofessioneel en onethisch, maar zelfs strafbaar, met name verkrachting, aanranding van de eerbaarheid, (aanzetten tot) ontucht en prostitutie, exhibitionisme. Het kan nooit enige therapeutische waarde hebben. Door het machtsverschil is het uitsluitend de professioneel die de verantwoordelijkheid draagt, de hulpvragende is nooit schuldig. 
Helaas bestaat deze erkenning nog niet in ons strafrecht. Wanneer een slachtoffer toestemming heeft gegeven voor seksuele handelingen is het niet meer strafbaar. Dat neemt niet weg dat de hulpverlener misbruik maakt van het vertrouwen van zijn client zijn of haar machtspositie ten opzichte van de hulpzoekende. Vaak voelen de slachtoffers zich niet in staat voelen om te weigeren, bang voor consequenties of verblind door het aanzien dat ze hebben voor hun hulpverlener. Daarna hebben ze juridisch geen poot meer om op te staan. 
In een hulpverleningsrelatie zou er echter nooit sprake mogen zijn toestemming of niet, de macht van de hulpverlener over de hulpzoekende maakt elke seksuele handeling ongepast en verwerpelijk. Daarom spreken we ook wel van “therapeutische incest”. 
De meeste schade die de slachtoffers oplopen komt voort uit het misbruik zelf en was daarvoor nog niet aanwezig. De meerderheid van hen loopt Post Traumatische Stress Stoornissen op, slechts 17 % van de slachtoffers herstelt volledig van het misbruik.

 

Oplossingen

Het grote probleem bij klachtneerlegging door het slachtoffer is dat de termen “geestelijk overwicht” en “ontucht met misbruik van gezag” niet gekend zijn in het Belgische strafrecht, wat de bewijslast bemoeilijkt. Om de positie van het slachtoffer te verbeteren, zou het verbod op seksuele handelingen tussen professionals en patiënten/cliënten expliciet opgenomen moeten worden in de Belgische Strafwet.


Meer informatie

Voor algemene hulp kan je op deze site terecht, zie de rubriek waar kan je terecht.